Όλοι αγαπούν την αστρονομία. Τυχαίο? Δε νομίζω

Ως αστροφυσικός εισπράττω καθημερινά την αγάπη και τον θαυμασμό του κόσμου για την αστρονομία. Είτε στον οδοντογιατρό, είτε στα ψώνια και το λεωφορείο όλοι μου μιλούν για την αστρονομία. Ακόμα και στο κομμωτήριο που η θεματολογία των συζητήσεων απέχει παρασάγγας από οτιδήποτε επιστημονικό, πάντα κάποιος θα με ρωτήσει κάτι σχετικό. Κάποιοι θέλουν εξηγήσεις για ένα νέο που φευγάτα διάβασαν σε μια εφημερίδα, άλλοι ρωτούν τι είναι τελικά οι Μαύρες Τρύπες, πολλοί έχουν ακούσει για τα σουπερνόβα, ενώ σχεδόν όλοι έχουν άποψη για το αν υπάρχει εξωγήινη ζωή και ρωτούν αν υπάρχει νερό στη Σελήνη και τον Άρη και τι τελικά σημαίνει αυτό.

Θυμάμαι λίγο μετά την επίθεση στους δίδυμους πύργους τον Σεπτέμβριο του 2001 ταξίδεψα στις ΗΠΑ για επαγγελματική συνάντηση. Η ασφάλεια στο αεροδρόμιο Dulles λίγο έξω από την Ουάσινγκτον ήταν ασφυκτική. Όταν πέρασα τον έλεγχο ένας λιγομίλητος μάλλον δυσάρεστος υπάλληλος μου έκανε διάφορες ερωτήσεις σχετικά με  τους λόγους της επίσκεψής μου. Όταν του εξήγησα ότι επισκεπτόμουν το κέντρο της ΝΑΣΑ στο Maryland, χαλάρωσε απρόσμενα και άρχισε να με ρωτάει για τα σουπερνόβα. Ήθελε να μάθει γιατί αυτά αποτελούν ένδειξη για την ύπαρξη της σκοτεινής ύλης. Είχε διαβάσει κάποια πράγματα και είχε απορίες. Στην τεταμένη και δυσάρεστη ατμόσφαιρα του αεροδρομίου, που οι οπλισμένοι ένστολοι άνδρες ήταν περισσότεροι από τους επιβάτες και επικρατούσε μια ψυχρή αμήχανη σιωπή, αυτή η συζήτηση ήταν μια μικρή όαση. Την επόμενη μέρα σε ένα ταξί, ο Ινδός οδηγός έδειξε και αυτός θερμό ενδιαφέρον για την αστρονομία.

Η αστρονομία είναι πραγματικά μια σαγηνευτική επιστήμη. Διαπιστώνω ότι όλοι νοιώθουν οικειότητα με αυτήν. Άλλωστε αρκεί να στρέψει κανείς το βλέμμα του στον ουρανό για να θαυμάσει το επιστημονικό αντικείμενο της αστρονομίας.

Είναι επίσης μια οπτική επιστήμη (το γραφείο Τύπου και προώθησης του Hubble έχει κάνει εξαιρετική δουλειά σε αυτόν τον τομέα). Μπορεί κανείς με απλά και κατανοητά λόγια να εξηγήσει τα πιο περίπλοκα και εξωτικά φαινόμενα. Για αυτό άλλωστε κάποιοι από τους καλύτερους επικοινωνούς επιστήμης, στη Βρετανία τουλάχιστον, προέρχονται από την αστρονομία. Οι αστρονόμοι άλλωστε μιλούν περισσότερο στους δημοσιογράφους και έχουν αποκτήσει μια οικειότητα στο να εξηγούν τη δουλειά τους απλά και κατανοητά. Στη βρετανική τηλεόραση τα προγράμματα αστρονομίας σπάνε ρεκόρ τηλεθέασης (βλ Space, Planets, The Wonders of the Solar System).

Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι αρκετοί από τους διαγωνιζόμενους στα Famelab είναι αστρονόμοι ή μιλούν για θέματα που συνδέονται με την αστρονομία. Η αστρονομία είναι η κατάλληλη επιστήμη για να προσεγγίσει κανείς το κοινό και επιτρέπει στον ομιλητή να δημιουργήσει ωραίες εικόνες ή να χρησιμοποιήσει μεταφορές για να περιγράψει φαινόμενα.

Είναι επίσης μια επιστήμη που συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη του ανθρώπου στη Γη, περισσότερο ακόμα και από τη βιολογία. Αναζητούμε μέσα από αυτήν απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν στην παρουσία μας σε αυτόν τον κόσμο και τη θέση μας στο Σύμπαν. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που όλη η προωθητική καμπάνια του CERN στηρίχθηκε στο εύρημα της αναζήτησης του σωματιδίου του Θεού.

Όμως πέρα από αυτά διαισθάνομαι ότι είναι ίσως κάτι βαθύτερο που κάνει την αστρονομία μια τόσο αγαπητή επιστήμη. Πολύ απλά κανείς δεν αισθάνεται ότι απειλείται από αυτήν. Φοβόμαστε τα πυρηνικά και πως μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμα και από διεφθαρμένους επιστήμονες (έχουμε δει ταινίες και έχουμε διαβάσει βιβλία), τρομάζουμε με τα επιτεύγματα της γενετικής (έχουμε διαβάσει πλήθος παραπλανητικών δημοσιευμάτων και έχουμε δει ταινίες και για αυτό το θέμα) ενώ δεν ξέρουμε τι περιέχουν οι τροφές μας και ο αέρας που αναπνέουμε. Η επιστήμη μπορεί να καταστρέψει την ανθρωπότητα. Η αστρονομία όμως όχι. Είναι στο υποσυνείδητό μας μια αθώα επιστήμη που μας ταξιδεύει και μας εντυπωσιάζει χωρίς να μας εκθέτει σε κανέναν κίνδυνο. Όλοι μπορούμε να μιλήσουμε για αυτήν, είτε θαυμάζοντας τον ουρανό, είτε συζητώντας για εξωγήινους και μετεωρίτες, για τους πλανήτες και τις τελευταίες φωτογραφίες από τον πλανήτη Άρη. Μπορούμε να φιλοσοφήσουμε (έτσι τέθηκαν άλλωστε οι πρώτες βάσεις αυτής της επιστήμης), μπορούμε να μιλήσουμε για ιστορία ή να τραγουδήσουμε. Είναι φυσικό επόμενο να την αγαπάμε και όποτε συναντάμε έναν αστρονόμο να θέλουμε να μάθουμε ακόμα περισσότερα!